Odkrycie w Radiu Bremen archiwalnych nagrań Tomasza Stańko sprzed 50-ciu lat, ukazywało dynamiczny rozwój tego owianego legendą kwintetu, a było białą plamą w historii polskiego jazzu. Wydana przez Astigmatic Records płyta okazała się dużym zaskoczeniem i ogromną muzyczną ucztą dla wielu fanów niepamiętających już tak ognistego okresu w karierze wybitnego trębacza. Krążek zdobył uznanie krytyków i wyprzedał się na pniu, a magazyn Jazz Forum uznał Wooden Music I za historyczną płytę roku. Teraz pora na drugą i ostatnią odsłonę drewnianej muzyki.

Aby w pełni ukazać ewolucję zespołu, z którym Tomasz Stańko jako lider nagrał Music for K, jedną z najważniejszych płyt polskiego jazzu, nie wystarczy jeden album. Jest początek lat 70., Zbigniew Seifert porzuca saksofon na rzecz skrzypiec, brzmienie zespołu staje się więc bardziej „drewniane” i wokół tego określenia Stańko buduje zręby filozofii, które spisał na czterech małych kartkach papieru, do dziś przechowywanych przez Bronisława Suchanka - basistę kwintetu:
Staramy się stworzyć taką muzykę, która operując wszystkimi elementami najprawdziwszego jazzu, stara się spojrzeć na niego z innej strony, z innej płaszczyzny psychicznej. Nie eksperymentujemy w materiale, tylko w formie. Bowiem forma nie musi być logiczną i ścisłą konstrukcją całego utworu, może być swobodna, improwizowana w czasie grania, wynikająca z istniejącego w danej chwili nastroju, klimatu czy też rzeczy przypadkowych, tworzących swoją swobodną płynnością właśnie ów specyficzny »magiczny nastrój«. Wyklucza to oczywiście kompozycje w pojęciu tradycyjnym.- zapisał wtedy Tomasz Stańko.

Wooden Music jest więc jak widokówka – nie tyle konkretnego koncertu ale całego okresu działalności kwintetu. Otwierają go te które znalazły się na Jazzmessage from Poland. Wooden Music I nagrany w Bremie z 15 czerwca 1972 jest jej szczytem – kiedy zespół gra free i pełną żywiołowości muzykę, ale sensowniej zaplanowaną, grupa jest lepiej osłuchana po godzinach wspólnych koncertów i spotkań na scenie. Wooden Music II nagrane w Hamburgu 9 listopada 1972 jest zwieńczeniem ich wizji free-jazzu – fazą końcową, w której z dzikiej improwizacji zaczynają wyłaniać się utwory skomponowane (“Calme” oraz “6 & 8”). Niektóre z nich kilka miesięcy później znajdą się na ikonicznej pozycji w dyskografii Tomasza Stańko - albumie Purple Sun (np. “Flute’s Ballad”)... ale już w nieco innym składzie. Kiedy postanawiają zakończyć działalność, są u szczytu formy, każdy czuje potrzebę rozwijania się na własny rachunek. Wiedzą kiedy ze sceny zejść. Są niepokonani.

“Kwintet Tomasza Stańki był jednym z najwybitniejszych europejskich zespołów freejazzowych tamtych lat. Polscy muzycy, plus plejada indywidualności w rodzaju Brötzmanna, Mangelsdorffa, Schlippenbacha, Vesali czy Surmana, współtworzyli ruch, który kooperując z awangardą amerykańską, miał jednak swą specyfikę i swą wyjątkową publiczność. Polscy jazzmani, przybysze zza żelaznej kurtyny, postrzegani byli jako ci, którzy niosą przesłanie wolności dla krajów regionu. Musiało upłynąć wiele lat, by to przesłanie mogło się spełnić. Dziś jazz europejski wydaje się być zdecydowanie bardziej erudycyjny, powściągliwy w emocjach, intelektualny, szukający związków ze współczesna awangardą i nurtami etno. To bardzo piękne, ale czasem chciałoby się, by całą tę dodatkową otoczkę odrzucić i wydobyć z jazzu jego esencję – synergiczną energię i dążenie do granic ekspresji, nawet, jeśli to grozi muzyczną eksplozją.” - czytamy w tekście Tomasza Szachowskiego w Jazz Forum. Czas więc sprawdzić czy mamy do czynienia z materiałem wybuchowym w przypadku drugiej odsłony drewnianej muzyki.

Zwieńczeniem serii Wooden Music jest więc jej druga część pochodząca z archiwum radia NDR, które dokonało rejestracji nagrania w małym klubie Jazzhouse w Hamburgu. Tym razem dodatkowym stem-masteringiem zajął się Marcin Cichy jeszcze bardziej dopieszczając brzmienie na albumie. Za nacięcie matrycy winyla w technologii half-speed cut odpowiada ponownie niezawodny Matt Colton. Płyta Wooden Music II ukaże się nakładem Astigmatic Records w digitalu, CD i LP w wersji podstawowej oraz limitowanej na fioletowym winylu wraz z plakatem w formacie B2 - według projektu Natalii Łabędź, która za oprawę graficzną pierwszej części otrzymała wyróżnienie w konkursach Decybele Dizajnu oraz 30/30 gdzie zdobyła Nagrodę im. Rosława Szaybo.

Wydaje się, że polski jazz to temat znany na wylot. Dziesiątki wybitnych albumów, biografie mistrzów, setki artykułów. Okazuje się jednak, że ciągle można znaleźć muzykę, która czeka latami na jej odkrycie. W 80 urodziny Tomasza Stańko, Astigmatic Records przedstawia  pierwszą część Wooden Music konceptualnego projektu mistrza i jego legendarnego kwintetu, który przeleżał w archiwach Radio Bremen równe 50 lat.

Tomasz Stańko to wybitny polski trębacz jazzowy. Odszedł od nas w 2018 roku zostawiając po sobie spuściznę w licznych wydawnictwach, soundtrackach, zarejestrowanych koncertach i burzliwych historiach ze swoim udziałem. Zanim jednak wszedł na szczyt, swój kunszt szlifował u boku Krzysztofa Komedy czy Andrzeja Trzaskowskiego. W połowie lat 60 pojawia się na Astigmatic i Polish Jazz Vol. 4 – płytach stanowiących manifest twórczy dla jazzu polskiego tamtych lat. Cały czas myślał jednak o własnym zespole.

W 1968 kompletuje skład - Janusz Stefański na perkusji, Bronisław Suchanek na kontrabasie, Janusz Muniak na saksofonie tenorowym oraz Zbigniew Seifert na saksofonie altowym, który w niedługim czasie zamienił na skrzypce. Stańko twórczość kwintetu dzielił na trzy okresy. Pierwszy, komponowany, wiąże się z Music for K, debiutem wydawniczym Stańko jako lidera, który wpisał się na stałe do kanonu polskich płyt jazzowych. Drugi etap to muzyka drewniana – free jazzowy, najmniej znany okres w dziejach kwintetu mimo tego, że trwał on nieprzerwanie przez ponad trzy lata. Trzeci etap końcowy wiąże się z wydaniem kolejnego i ostatniego albumu zespołu - kultowego albumu Purple Sun. Jednak cały okres pomiędzy Music for K a Purple Sun jest owiany tajemnicą, gdyż zespół przebywał wówczas głównie na zachodzie Europy. Na początku lat 70. wszyscy muzycy biorą roczne wizy. W przerwach między trasami mieszkają w Niemczech: najpierw w hippisowskiej komunie w Wurtzburgu, potem w Darmstadcie. Grają w klubach dzień po dniu. Mówi się, że kwintet wśród innych zespołów wyróżnia umiejętność całkowitego „spalania się” w ogniu improwizacji. Żyją jak jeden organizm, koncertują bez żon i dziewczyn. Zacierają się kompozycje, górę bierze fascynacja muzyką free. Krótkie utwory lub motywy są punktami wyjścia do dalszego grania. Zespół nie planuje, tylko gra. 28 maja 1972 roku grają na jazzowym festiwalu Iserlohn. JG Records wyda ten występ jako album Jazzmessage from Poland. Muzyka tam nagrana reprezentuje to, czym kwintet nazywał Wooden Music.

Podstawą muzyki drewnianej jest brzmienie kontrabasu i skrzypiec, ale szybko dochodzą do wniosku, że wszystkie instrumenty z wyjątkiem trąbki Tomasza Stańko są drewniane. Rodzi się orkiestra smyczkowa, nad którą metalowa trąbka może snuć najróżniejsze kolory w towarzystwie saksofonu. W muzyce drewnianej kwintet fascynuje się melodią, rytmem i barwą dźwięku – tam, gdzie zazwyczaj są one elementem, u nich wypełniają cały utwór. Bronisław Suchanek, ostatni żyjący członek kwintetu wspomina: 

Muzyka drewniana jest totalną improwizacją. Przyjeżdżaliśmy na koncert, zaczynaliśmy grać i nie wiedzieliśmy, dokąd pojedziemy. Jedyne co nas prowadziło to wspólna i psychiczna zgodność, zrozumienie, przyjaźń i respekt w tej podróży muzycznej. Muzyka była pierwszym i najważniejszym elementem, któremu należało się przyporządkować – to był free jazz najczystszej wody. Jeśli są tam momenty, które wydają się zaaranżowane, to wynikają z tego, że graliśmy razem przez kilka lat, wieczór po wieczorze, jeżdżąc z klubu do klubu. Znaliśmy się lepiej niż znali nas nasi rodzice, mieliśmy do siebie totalne zaufanie – dzięki temu ta muzyka zaistniała w taki sposób.

W 80 rocznicę urodzin trębacza, Astigmatic Records we współpracy z Fundacją im. Tomasza Stańko oraz Instytutem Adama Mickiewicza planuje wydać dwie części Wooden Music. Pierwszą 5 grudnia 2022, a część drugą w pierwszej połowie 2023 roku. Obie płyty wydane przez Astigmatic Records opowiadają mało znaną historię kwintetu, najważniejszego epizodu w życiu, jak zwykli mawiać o przełomie lat 60. i 70. muzycy tego zespołu. Płyta Wooden Music I ukaże się nakładem Astigmatic Records w digitalu, CD i LP w wersji podstawowej oraz limitowanej na czerwonym winylu wraz z plakatem w formacie B2 - według projektu Natalii Łabędź.

Fast-rising pianist and producer Yoni Mayraz presents his debut LP ‘Dybbuk Tse!’ revealing the story of a malicious possession that is taking over one’s body and soul.

EABS i Błoto to za mało. Cancer G i Latarnik powołują nowy zespół. Nadchodzi Zima Stulecia! 

Co by się stało gdyby Michael Dudikoff zaginął w akcji, dajmy na to we Wrocławiu w 1987 roku, podczas ostatnich największych mrozów stulecia? Czy poradziłby sobie w takich warunkach jak John Rambo w okolicach miasteczka Hope? Tego nigdy się nie dowiemy, ale ścieżka dźwiękowa już jest. Latarnik i Cancer G nazwaliby ten film Zima Stulecia: Minus 30°C. 

Kiedy w TVP debiutowało “Miasteczko Twin Peaks” z oniryczną muzyką Angelo Badalamentiego, w Polsce można było poczuć się równie dziwnie jak w tym serialu. Pozornie nic do siebie nie pasowało, a z drugiej strony nikogo to nie dziwiło. Dorastanie w latach 90-tych nieodłącznie kojarzyć się może ze wspomnieniami straganów z rozmaitymi produktami. W tym samym miejscu można było kupić chemię z Niemiec, bieliznę, żelki Haribo i kawę Jacobs, a także mieć dostęp do “najnowszych” osiągnięć kultury, które docierały do Polski z opóźnieniem. To właśnie tam, można było zdobyć pirackie kopie kaset magnetofonowych oraz VHS, na etykietach których maszyną do pisania były wypisane tytuły filmów, które przenosiły wyobraźnie dzieciaków do innego świata. Za pomocą takiej dystrybucji treści wielu z nich zobaczyło po raz pierwszy Predatora, Terminatora, Robocopa, a także wyczyny Van Damme’a w Krwawym Sporcie i mnóstwo innych filmów akcji kategorii B, które do dziś - jak Amerykański Ninja są powtarzane w telewizji bez końca. Powidoki tych soundtracków zagnieździły się w głowach Marcina Raka i Marka Pędziwiatra na lata i dały swój wyraz na ich debiutanckim albumie.

Muzyka Zimy Stulecia jest trudna do gatunkowego szufladkowania. Oscyluje wokół melancholijnej muzyki elektronicznej. Dla jednych będzie to techno, inni usłyszą tu częściej elementy house’u, a to wszystko w towarzystwie muzyki improwizowanej na syntezatory i perkusje. Nagrania zostały zrealizowane 22.11.2021 we Wrocławiu w studiu Izabeli Skrybant-Dziewiątkowskiej (Tercet Egzotyczny). W tym samym miejscu gdzie urodziły się “Kwasy i zasady” zespołu Błoto.

Zima Stulecia to duet, który nie miał mieć żadnych szans na powodzenie. Wiele lat temu, w 2006 roku, jeszcze jako początkujący muzycy (Latarnik ze Świnoujścia, Cancer G z Rycerki Dolnej) spotkali się po raz pierwszy na warsztatach jazzowych w Pułtusku. Gdy dowiedzieli się o tym skąd pochodzą i że dzieli ich niemal 800 kilometrów, mimo ogromnej chemii w graniu, żartobliwie pożegnali się zdaniem: “fajnie się grało!”. Sądzili, że już nigdy się nie spotkają. Nikt z nich wtedy nie przypuszczał, że za kilka lat we Wrocławiu stworzą jedne z najciekawszych współczesnych jazzowych zespołów w Polsce: EABS i Błoto. Co więcej, obaj urodzili się w styczniu 1987 roku. Wtedy miała miejsce ostatnia z historycznych zim stulecia nad Wisłą, która ostatecznie przesądziła o nazwie zespołu. Album Minus 30°C to dokumentacja niewerbalnego działania bratnich dusz, a także owoc muzycznej współpracy trwającej nieprzerwanie od 16 lat.